Porady

Z uwagi na znaczne ryzyko wystąpienia zagrożenia sanitarno-epidemiologicznego szpitale wymagają zapewnienia odpowiednich warunków sanitarnych i higienicznych – jest to ważne zarówno na etapie budowy szpitala, jak i w trakcie jego funkcjonowania. O utrzymanie właściwych warunków dbają systemy HVAC, które odpowiadają za ogrzewanie i chłodzenie powietrza oraz wentylowanie pomieszczeń. Sprawdźmy więc, jakie instalacje HVAC stosuje się w szpitalach i jak często należy je serwisować.

Instalacje HVAC w szpitalu – wymagania prawne

Wymagania co do instalacji w szpitalach określa m.in. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz.U. 2022 poz. 402). Według §38 rozporządzenia bloki operacyjne, izolatki oraz pomieszczenia dla pacjentów o obniżonej odporności muszą być wyposażone w wentylację nawiewno-wywiewną lub klimatyzację, która zapewni jakość powietrza dostosowaną do funkcji tych pomieszczeń. Ponadto instalacje i urządzenia wentylacji mechanicznej oraz klimatyzacji muszą być poddawane okresowemu przeglądowi, czyszczeniu lub dezynfekcji, lub wymianie elementów instalacji zgodnie z zaleceniami producenta, jednak nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy.

Wentylacja, klimatyzacja i ogrzewanie w szpitalach

W placówkach ochrony zdrowia kluczowym systemem HVAC jest wentylacja z dwustopniową filtracją (plus trzeci filtr bezpośrednio w pomieszczeniach czystych). Prawidłowo zaprojektowana instalacja musi zapewniać ochronę przed negatywnymi skutkami wdychania zużytego powietrza, a także ograniczać wzrost alergenów, bakterii, wirusów i grzybów. Wentylacja powinna również umożliwiać kontrolowanie jakości powietrza i jego przepływu. Co istotne, szpitalach nie można podłączać wszystkich pomieszczeń do jednego systemu ze względu na zróżnicowane wymagania sanitarne.

Mikroklimat to nie tylko jakość powietrza, ale i jego temperatura. Na salach operacyjnych temperatura musi być ściśle kontrolowana ze względu na podwyższone ryzyko wychłodzenia pacjentów w trakcie operacji w znieczuleniu ogólnym. Ponadto należy mieć na uwadze komfort pacjentów na salach chorych, przebywających w izolatkach oraz w pomieszczeniach przeznaczonych dla osób o obniżonej odporności. W szpitalach stosuje się głównie tradycyjne ogrzewanie wodne, natomiast w pomieszczeniach czystych (sale operacyjne, oddziały intensywnej terapii) za właściwe warunki termiczne odpowiada klimatyzacja.

Urządzenia i instalacje HVAC w szpitalach – przegląd rozwiązań

Centrale wentylacyjno-klimatyzacyjne

Instalacje wentylacji mechanicznej składają się z central wentylacyjno-klimatyzacyjnych z odzyskiem ciepła, przewodów nawiewnych i wywiewnych, nawiewników i wywiewników oraz czerpni i wyrzutni powietrza. Centrala wentylacyjno-klimatyzacyjna odpowiada za uzdatnianie oraz rozprowadzanie powietrza w budynku przez system kanałów wentylacyjnych. Co ważne, w szpitalach (a szczególnie w instalacjach uzdatniających powietrze dla pomieszczeń czystych) nie wolno stosować recyrkulacji powietrza. Jest to możliwe tylko za zgodą i na warunkach określonych przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego.

W budowie central wentylacyjno-klimatyzacyjnych można wymienić następujące komponenty:

• filtry powietrza,
• nagrzewnica i chłodnica powietrza,
• układ odzysku ciepła,
• nawilżacze,
• tłumiki,
• wentylator nawiewny i wywiewny.

W szpitalach stosuje się urządzenia wentylacyjne w wykonaniu higienicznym (Atest higieniczny PZH, certyfikat TÜV potwierdzający zgodność z normą DIN 1946-4). Według Rozporządzenia Ministra Infrastruktury centrale wentylacyjno-klimatyzacyjne stosowane w szpitalach muszą umożliwiać utrzymanie podwyższonej czystości wewnątrz obudowy oraz muszą być wyposażone w oświetlenie wewnętrzne i wzierniki do kontroli stanu centrali z zewnątrz. Czynności serwisowe powinny być wykonywane nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

Szafy klimatyzacyjne

Do uzdatniania powietrza w szpitalach wykorzystuje się również kompaktowe szafy klimatyzacyjne, które muszą spełniać takie same wymagania sanitarne jak centrale wentylacyjne. Urządzenia te umożliwiają utrzymanie pożądanej temperatury, wilgotności, a także czystości powietrza. Można stosować je w pomieszczeniach o podwyższonych wymaganiach sanitarnych, które muszą być na bieżąco oczyszczane z kurzu, alergenów i drobnoustrojów. Szafy klimatyzacyjne pozwalają na precyzyjną kontrolę temperatury, co jest ważne szczególnie w salach operacyjnych ze względu na zwiększone ryzyko wychłodzenia pacjenta. Serwis szaf klimatyzacyjnych należy przeprowadzać co najmniej raz na 12 miesięcy.

Tradycyjne instalacje grzewcze

W szpitalach często występuje tradycyjne ogrzewanie wodne, które charakteryzuje się łatwością regulacji, bezpieczeństwem eksploatacji i długotrwałą żywotnością. Jest to układ składający się z przewodów, pomp obiegowych, zaworów, grzejników oraz źródła ciepła, którym może być kotłownia lub węzeł cieplny (indywidualny lub zbiorczy). Powszechnie stosowanym rozwiązaniem w kotłowniach szpitalnych jest kocioł gazowy lub gazowo-olejowy. W starszych instalacjach grzejniki łączono rurami pionowymi prowadzonymi w szachtach i bruzdach, natomiast obecnie stosuje się przewody z tworzywa sztucznego układane w warstwie termicznej posadzki. Grzejniki powinny mieć atest higieniczny i muszą być łatwe w czyszczeniu (bez osłon i żebrowania).

Zgodnie z prawem budowlanym instalacje gazowe oraz przewody kominowe dymowe, spalinowe i wentylacyjne muszą być kontrolowane co najmniej raz w roku. Jeżeli powierzchnia zabudowy szpitala przekracza 2000 m², wówczas taką kontrolę należy przeprowadzić co najmniej dwa razy w roku: pierwszą w terminie do 31 maja i drugą do 30 listopada. Przegląd może przeprowadzić osoba posiadająca uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności.

Odnawialne źródła energii

W szpitalach wdrażane są również rozwiązania bazujące na odnawialnych źródłach energii. Są to na przykład kolektory słoneczne, które odbierają energię promieniowania słonecznego, a następnie przekazują ją poprzez czynnik grzewczy i wymiennik ciepła do instalacji wody użytkowej. Coraz częściej wykorzystuje się również pompy ciepła w połączeniu z instalacją fotowoltaiczną. Przykładem takiej instalacji jest system kaskadowy składający się z kilku powietrznych pomp ciepła. Jeżeli szpital korzysta z miejskiej sieci ciepłowniczej, wówczas pompy ciepła mogą służyć do przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Serwis pomp ciepła powinien być realizowany co najmniej raz w roku, najlepiej przed rozpoczęciem sezonu grzewczego. Podobnie jak w przypadku wcześniej wymienionych instalacji z kontroli sporządza się protokół. Serwisant zapisuje w nim informacje dotyczące usterek i błędów, a także rekomendowany zakres napraw. Czynności serwisowe przy obiegu czynnika chłodniczego mogą wykonywać tylko osoby z uprawnieniami f-gazowymi.

Dlaczego serwis HVAC w szpitalu musi być wykonywany regularnie?

Serwis HVAC powinien być wykonywany regularnie, z uwzględnieniem zaleceń producenta oraz przepisów prawa. Jest to ważne ze względu na takie aspekty jak:

Ryzyko sanitarno-higieniczne

Szpital wymaga regularnych kontroli instalacji HVAC ze względu na podwyższone ryzyko sanitarno-higieniczne, które stanowi zagrożenie szczególnie dla pacjentów o obniżonej odporności. W związku z tym serwis instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych powinien obejmować czynności zapobiegające rozprzestrzenianiu się drobnoustrojów i zakażeniom krzyżowym. Są to między innymi:

• kontrola czystości kanałów wentylacyjnych (w razie potrzeby czyszczenie i dezynfekcja);
• czyszczenie lub wymiana filtrów według zaleceń producenta;
• czyszczenie nagrzewnic i chłodnic;
• czyszczenie wentylatorów;
• regulacja przepływów powietrza.

Komfort termiczny

Regularny serwis HVAC zapobiega nieprawidłowościom, które mogłyby doprowadzić do obniżenia komfortu termicznego pacjentów i personelu. Precyzyjnej kontroli temperatury wymagają szczególnie sale operacyjne, izolatki, pomieszczenia dla pacjentów o obniżonej odporności oraz  zakłady patomorfologii. Jest to ważne również w przypadku sal chorych, które często przegrzewają się podczas upałów, co utrudnia rekonwalescencję pacjentów.

Koszty operacyjne

Serwis HVAC pomaga w utrzymaniu optymalnej wydajności urządzeń, przeciwdziałając nadmiernemu zużyciu energii elektrycznej i grzewczej. Utrzymaniu kosztów eksploatacyjnych na stabilnym poziomie sprzyjają m.in. kalibracje urządzeń i regulacja ustawień, czyszczenie elementów instalacji, a także usuwanie drobnych usterek, które mają wpływ na efektywność energetyczną systemu.

Usterki i awarie

Serwis HVAC pozwala wykryć nieprawidłowości, które mogą doprowadzić do poważnej awarii ogrzewania czy wentylacji. Tym sposobem serwis zapobiega zaawansowanym naprawom lub wymianie urządzeń, co stanowiłyby duże obciążenie dla budżetu szpitala. Ponadto awarie instalacji sanitarnych mogłyby mieć negatywny wpływ na pracę personelu medycznego, realizowanie świadczeń zdrowotnych oraz samopoczucie pacjentów.

Profesjonalny serwis HVAC w szpitalach z Ventix Serwis

Regularne przeglądy instalacji HVAC w szpitalach są ważne ze względu na zdrowie oraz komfort pacjentów i personelu. Ponadto kontrola stanu technicznego systemów wentylacyjnych i grzewczych eliminuje usterki, zapobiegając nadmiernemu zużyciu energii i poważnym awariom.

Profesjonalne wsparcie w serwisowaniu systemów wentylacyjnych, klimatyzacyjnych i grzewczych w szpitalach zapewnia firma Ventix Serwis. Realizujemy przeglądy okresowe, jak i jednorazowe usługi serwisowe w okresie gwarancyjnym i po jego zakończeniu. Współpracujemy z placówkami medycznymi na terenie całej Polski.

Zapraszamy do kontaktu:

• adres: ul. W. Szymborskiej, 14 43-600 Jaworzno
• e-mail: kontakt@ventixserwis.pl
• telefon: +48 32 753 03 08