HVAC a nowe wymagania EPBP i Fit for 55 – co się zmienia dla inwestorów?
Pakiet legislacyjny UE „Gotowi na 55” (Fit for 55) wymaga od inwestorów podejmowania decyzji, które będą zgodne z rosnącymi wymaganiami transformacji energetycznej. Celem unijnych regulacji jest poprawa efektywności energetycznej budynków przy jednoczesnym odejściu od wysokoemisyjnych źródeł ciepła na rzecz systemów OZE. W praktyce nowe przepisy zachęcają inwestorów do wyboru przyszłościowych rozwiązań HVAC (pompa ciepła, wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła), a także modernizacji już istniejących systemów.
Jakie są podstawowe założenia pakietu Fit for 55?
Pakiet Fit for 55 to zbiór przepisów związanych z transformacją energetyczną. W skład pakietu wchodzą m.in. dyrektywy EED, EPBD i RED, które promują odnawialne źródła energii, dekarbonizację oraz energooszczędność budynków. Nazwa pakietu („Gotowi na 55” / Fit for 55) wywodzi się z głównego celu UE, jakim jest zredukowanie emisji netto gazów cieplarnianych o 55% do 2030 roku (w porównaniu do poziomu z 1990 roku). Nowe przepisy mają pomóc w osiągnięciu całkowitej neutralności klimatycznej UE do 2050 roku. Do realizacji planu długoterminowego ma przyczynić się Krajowy Plan Renowacji Budynków. Opracowania strategii wymaga dyrektywa EPBD, przy czym ostateczny termin przedłożenia dokumentu do Komisji Europejskiej przypada na 31 grudnia 2026 roku.
Nowe wymagania w budownictwie w 2026 r. zgodnie z EPBD
Unia Europejska nakłada na państwa członkowskie obowiązek wdrażania zmian, które pozwolą na uniezależnienie budynków od energii pochodzącej z konwencjonalnych źródeł (węgiel, ropa, gaz). Sektor budowlany jest ważnym elementem transformacji energetycznej, ponieważ odpowiada za ok. 40% zużycia energii w Unii Europejskiej. W związku z tym UE oczekuje, że państwa członkowskie będą realizować postanowienia pakietu „Gotowi na 55” zgodnie z harmonogramem. Jakie nowe przepisy obowiązywać zgodnie z dyrektywą EPBD?
- Do 29 maja 2026 roku świadectwa charakterystyki energetycznej muszą być zgodne z nowymi wymaganiami UE. Budynki zostaną przyporządkowane określonej klasie energetycznej w skali od A+ do G, gdzie A+ i A to budynki o zerowej emisji CO2 na miejscu z paliw kopalnych, a G to budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej.
- Do 31 grudnia 2026 roku wszystkie nowe budynki publiczne i niemieszkalne o powierzchni użytkowej powyżej 250 m2 muszą być wyposażone w instalację wykorzystującą energię słoneczną, o ile jest to odpowiednie pod względem technicznym oraz wykonalne pod względem ekonomicznym i funkcjonalnym.
Uwaga: w kolejnych latach wymóg ten będzie stopniowo rozszerzany na inne budynki publiczne, a w 2029 roku obejmie wszystkie nowe budynki mieszkalne.
- Do 29 maja 2026 roku państwa członkowskie muszą wprowadzić system paszportów renowacji, który będzie dobrowolnie wykorzystywany przez właścicieli budynków (państwo może również postanowić o obowiązkowym korzystaniu z tego systemu). Paszport renowacji to plan modernizacji energetycznej budynku, wydany w formie cyfrowej po przeprowadzeniu kontroli przez wykwalifikowanego eksperta.
- Do 29 maja 2026 r. państwa członkowskie muszą ustanowić trajektorię progresywnej renowacji budynków mieszkalnych zgodnie z krajowym planem działania i celami na lata 2030, 2040 i 2050 zawartymi w krajowym planie renowacji budynków. Docelowo co najmniej 55% zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej powinno zostać osiągnięte poprzez renowację 43% budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej.
- Od 29 maja 2026 roku wszystkie nowe budynki mieszkalne i budynki mieszkalne poddawane ważniejszym renowacjom mają być wyposażone w:
- system ciągłego monitorowania dokonujący pomiarów sprawności systemów i informujący o znaczących zmianach i potrzebie serwisowania systemu;
- funkcje sterowania zapewniające optymalne wytwarzanie, dystrybucję, magazynowanie i zużycie energii oraz równowagę hydrauliczną;
- zdolność do reagowania na czynniki zewnętrzne i do dostosowywania zużycia energii.
Inne wymagania Pakietu Fit for 55
Pochylmy się również nad innymi przepisami unijnego pakietu legislacyjnego, które w niedalekiej przyszłości będą wywierały wpływ na budownictwo i rozwój systemów HVAC. Oto wybrane założenia pakietu Fit for 55:
| EPBD (Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków) |
RED (Dyrektywa w sprawie promowania energii odnawialnej) |
EED (Dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej) |
|---|---|---|
| Od 2028 r. wszystkie nowe budynki instytucji publicznych mają być bezemisyjne, a od 2030 r. wymóg ten będzie dotyczył wszystkich nowych budynków. Do tego czasu wszystkie nowe budynki muszą spełniać wymogi budynków o niemal zerowym zużyciu energii (NZEB). | Udział energii ze źródeł odnawialnych w Unii w końcowym zużyciu energii brutto w 2030 r. ma wynosić co najmniej 42,5% (optymalnie 45%). | Państwa członkowskie mają dążyć do zmniejszenia zużycia energii do 2030 r. o co najmniej 11,7% w porównaniu z prognozami z unijnego scenariusza odniesienia 2020. |
| Krajowy plan renowacji budynków powinien obejmować dekarbonizację ogrzewania i chłodzenia oraz całkowite wycofanie kotłów zasilanych paliwami kopalnymi najpóźniej do 2040 roku. | Stopniowe zwiększanie wykorzystanie odnawialnych źródeł energii do celów ogrzewania i chłodzenia o 1,1% rocznie od 2026 do 2030 r. |
Przedsiębiorstwa z wysokim zużyciem energii (powyżej 85 TJ/rok), muszą wdrożyć system zarządzania energią
do 11.10.2027).
Przedsiębiorstwa ze zużyciem przekraczającym 10 TJ/rok podlegają audytowi energetycznemu (pierwszy do 11.10.2026). |
| Wprowadzenie harmonogramów regularnych przeglądów systemów HVAC dla systemów o znamionowej mocy powyżej 70 kW, przy czym częstotliwość przeglądów nie może przekraczać 5 lat (3 lat w przypadku systemów o mocy powyżej 290 kW). | Promowanie wykorzystania energii elektrycznej oraz ogrzewania i chłodzenia ze źródeł odnawialnych, tak aby do 2030 osiągnąć co najmniej 49% udziału energii odnawialnej w sektorze budownictwa (ciepło odpadowe i chłód odpadowy może stanowić do 20% tego udziału). | Do 31.12.2027 systemy ciepłownicze i chłodnicze powinny wykorzystywać w najmniej 50% energię z OZE (alternatywnie w 50% ciepło odpadowe, lub w 75% ciepło pochodzące z kogeneracji, lub w 50% energię i ciepło z kogeneracji). |
| Nowe budynki mają być wyposażone w urządzenia samodzielnie regulujące temperaturę w poszczególnych pomieszczeniach oraz w systemy równowagi hydraulicznej w stosownych przypadkach. | Zaostrzenie wymogów dotyczących wykorzystywania biomasy, biopłynów i biopaliw w celu zmniejszenia ryzyka wytwarzania bioenergii w sposób niezrównoważony. | W budynkach wielomieszkaniowych i wielofunkcyjnych należy instalować indywidualne liczniki do pomiaru zużycia energii cieplnej lub chłodniczej lub c.w.u. (nowe liczniki muszą umożliwiać odczyt zdalny). |
Jaki wpływ na decyzje inwestorów mają wymagania pakietu Fit for 55?
Założenia pakietu legislacyjnego „Gotowi na 55” wymagają od inwestorów podejmowania decyzji, które będą zgodne z kursem postępującej transformacji energetycznej. W planowaniu systemów HVAC należy wziąć pod uwagę między innymi:
Wyższe wymagania związane z efektywnością energetyczną
Do 2030 roku wszystkie nowo powstające budynki mają spełniać standardy budynków o niemal zerowym zużyciu energii. Są to budynki o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej, które wymagają niemal zerowej lub bardzo niewielkiej ilości energii. Cel ten można osiągnąć m.in. poprzez zastosowanie wentylacji mechanicznej z rekuperacją, która odzyskuje energię cieplną z powietrza zużytego i wykorzystuje ją do ogrzania powietrza nawiewanego do pomieszczeń.
Wzrost znaczenia OZE
Zgodnie z założeniami pakietu Fit for 55 zapotrzebowanie na energię w nowych budynkach powinno być pokrywane za pomocą energii pochodzącej z OZE wytwarzanej lokalnie. Jednocześnie UE wymaga od krajów członkowskich zaprzestania wsparcia promocji i finansowania systemów wykorzystujących paliwa kopalne (kotły na węgiel, kotły na gaz i olej). Oznacza to, że inwestorzy coraz częściej wybierają systemy z pompą ciepła, szczególnie w połączeniu z mikroinstalacją fotowoltaiczną. W celu optymalnego wykorzystania OZE niektórzy inwestorzy decydują się na zakup magazynu energii.
Zaawansowana automatyka
Inwestor musi również uwzględnić wymagania związane z instalacją urządzeń odpowiadających za monitorowanie i regulowanie pracy systemów ogrzewania, klimatyzacji, wentylacji. Systemy automatyki i sterowania zwiększają poziom skomplikowania i koszt wykonania instalacji. Jednak z drugiej strony, zaawansowana automatyka poprawia efektywność energetyczną budynku, a także ułatwia zarządzanie jego infrastrukturą.
HVAC a nowe wymagania EPBP i Fit for 55 – podsumowanie
Pakiet legislacyjny Fit for 55 dąży do obniżenia zużycia energii oraz całkowitego odejścia od paliw kopalnych (dekarbonizacji) w sektorze budowlanym. Od 2030 wszystkie nowe budynki mają być zeroemisyjne, natomiast do 2050 wszystkie budynki (nowe i istniejące) muszą osiągnąć neutralność klimatyczną. Oznacza to, że wiele budynków będzie wymagała modernizacji między innymi w zakresie izolacji termicznej oraz instalacji HVAC. Aby uniknąć wysokich kosztów w przyszłości, inwestorzy już teraz wdrażają rozwiązania, które zwiększają efektywność energetyczną budynku oraz ograniczają zużycie energii pierwotnej i emisję dwutlenku węgla.
